Er is geen eenduidig verband tussen de mate van culturele aanpassing en de psychische gezondheid van immigranten. Dit is één van de conclusies van het promotie-onderzoek van psycholoog Astrid Kamperman, wetenschappelijk onderzoeker van HealthNet-TPO. Het ontkennen van culturele tradities zonder hiervoor een betekenisvol alternatief te bieden heeft een negatieve invloed op de psychische gezondheid van migranten. Een toename van de sociale interactie van autochtonen en allochtonen zal het welzijn van immigranten verbeteren.

De psychische gezondheid van migranten is een toenemende bron van zorg. Tot voor kort werd aangenomen dat de culturele verschillen tussen autochtonen en allochtonen de oorzaak zijn voor het falen van de interculturalisatie van de GGZ. Zo zouden migranten meer psychische problemen hebben dan autochtonen, meer somatiseren of door hun afwijkende opvattingen over ziekte en gezondheid geen aansluiting vinden bij het Nederlandse zorgsysteem. Uit een grootschalig onderzoek van psycholoog Astrid Kamperman onder Marrokaanse, Turkse en Surinaamse migrantengroepen blijkt dat de verschillen in psychische gezondheid en hulpzoekgedrag niet alleen worden veroorzaakt door de andere culturele achtergrond van immigranten.

Psychische gezondheid

De relatie tussen culturele aanpassing en de psychische gezondheid van migranten is niet ééndimensionaal. Migranten kunnen hun eigen culturele tradities verwaarlozen, een goede beheersing van de Nederlandse taal hebben, maar tegelijkertijd hun sociale contact met Nederland als negatief ervaren. Uit het onderzoek blijkt dat de psychische gezondheid van migranten samenhangt met taalbeheersing en kennis van de Nederlandse samenleving (praktische aanpassing), de sociale contacten met Nederlanders (sociale aanpassing), de mate waarin migranten zich thuis voelen in Nederland (emotionale aanpassing), de vraag of iemand de normen en waarden van Nederlanders onderschrijft (morele aanpassing) en het overnemen van culturele en religieuze tradities (traditionele aanpassing).

Culturele aanpassing

Het onderzoek wijst uit dat migranten die weinig emotioneel, maar wel traditioneel zijn aangepast eerder last hebben van een psychiatrische stoornis. Zij voelen zich niet thuis in Nederland, maar kunnen zich ook niet meer vinden in hun eigen tradities. Migranten die weinig praktisch en sociaal zijn aangepast hebben hebben eveneens een grotere kans op afwijkingen. Zij beheersen de taal niet en hebben geen contacten met Nederlanders, waardoor zij zich geïsoleerd voelen. De mate van morele aanpassing blijkt helemaal niet samen te hangen met psychische gezondheid. Deze resultaten geven aan dat we genuanceerder moeten kijken naar de rol van culturele aanpassing en dat op sommige gebieden aanpassing aan de Nederlandse samenleving misschien wel helemaal niet gewenst is.

Integratieproces

Het debat over de wenselijkheid van culturele integratie laait steeds meer op. De resultaten van het onderzoek van Astrid Kamperman wijzen uit dat eenvoudige oplossingen niet bestaan. Het beheersen van de Nederlandse taal en een goede training van praktische kennis en vaardigheden voor de Nederlandse samenleving zullen de interactie met Nederlanders verbeteren en hebben een positieve invloed op psychische gezondheid van migranten. Het ontmoedigen van cultureel traditionalisme kan daarentegen het integratieproces negatief beïnvloeden. Traditionalisme kan een bron zijn van onderdrukking of isolement, maar kan ook de basis zijn voor een positief zelfbeeld en het gevoel ergens thuis te horen. Het afstand nemen van het culturele erfgoed zonder hiervoor een betekenisvol alternatief te hebben heeft een negatieve invloed op de psychische gezondheid van migranten en het culturele integratieproces.

Tweerichtingsverkeer

Het integratieproces is tweerichtingsverkeer. Niet alleen de migrant moet zich aanpassen aan de nieuwe samenleving, maar de samenleving moet zich ook aanpassen aan nieuwe leden. Een toename van de sociale contacten tussen allochtonen en autochtonen zal het welzijn van migranten moeten verbeteren. Begrip voor het culturele verlies van immigranten en het openstaan voor alternatieve levenstijlen zijn voorwaarden voor een succesvolle intregatie van immigranten. In het integratiedebat worden vooral de negatieve aspecten van de culturele verschillen tussen autochtonen en allochtonen benadrukt. Hierdoor wordt het integratieproces ondermijnd en de pogingen tot deelname van migranten aan de Nederlandse samenleving ontmoedigd. Het huidige integratiedebat zal hierdoor waarschijnlijk een tegengesteld resultaat opleveren.

Voor meer persinformatie:
Michèl Hulsink (HealthNet-TPO)
tel. 020-6200005/06-28482195
e-mail: michel@healthnettpo.org